ZİLFİ, MADELİNE C.

ANASAYFA

ZİLFİ, MADELİNE C.; The İlmiye Registers and the Ottoman Medrese System Prior to the Tanzimat (Contributions à L’Histoire Economique et Sociale de L’Empire Ottoman, 1985, içinde).

Müderrislerin dereceleri, müderris ve öğrenci sayıları, yapıları, bozulmaları vb anlatılıyor. Tatarcık Abdullah Efendi’nin reform tasarısı (1792) bozulmayı anlatıyor.

Mystical” medreseler (sufilik ve tarikatçılık kastediliyor) çoğalmış. Reform II. Mahmut ile başladı. Tatarcık’a göre “Medrese eğitimine zarar vermeden en azından 180 medresenin faaliyetine son verilebilir” (s. 324). 1792’de 499 kadronun 1/3’ü bu halde. XVIII. yüzyılın ikinci yarısında müderrislik lisansı alanların sayısı çok artmış. İlk yarıda yılda ortalama 7 diploma verilirken, ikinci yarıda 24 müderris diploması veriliyor. Medrese öğrenci sayısı için 5-6 bin tahmini yazar “kuşkusuz düşük” buluyor (s. 323).

II. Mahmut vakıflar nezaretini kurdu, fakat çöküntü devam etti; medreselerin itibarı da azaldı. Devlet bunları bir arpalık yeri olmaktan çıkarmak istiyor. Oysa devlet suistimalleri (yiyiciliği) ortadan kaldırmadı; sadece “merkezileştirdi” (s. 326). “Çeşitli devlet suistimalleri, reform için kullanılacak gelirleri ve evkaf dolabı denilen acil durumlarda kullanılacak fonları devlete hortumlayarak, aslında, mevcut yapıların daha da kötüleşmesine yol açtı” (s. 327). Sonuç olarak yapılanlar da bir reform olmadı. “Bu işten kazançlı çıkanlar saray erkanı, bürokratlar ve onların favorileri oldular. Bunlar mevkilerini ve maaşlarını ilmiye kariyerine değil, eskiden medreselere ait olan zenginlikleri kullanan kimselere borçluydular” (s. 327).

The Politics of Piety, the Ottoman Ulema in the Postclassical Age, 1600-1800. Minneapolis, Bibliotheca Islamica, 1988. (288 s.)

Konu olarak Kadızade alınmış. Yazar Maryland Üniversitesi’nde Osmanlı tarihi uzmanı.

—Zilfi tarafından yayına hazırlanan: Women in the Ottoman Empire: History and Legacy of the Early Modern Middle East, 1650-1830; Leiden, Brill, 1997.

Maryland’de 17-18 Nisan 1994’te toplanan kongreye sunulan tebliğlerden oluşan bir eser.