MADDEN, R. R.

ANASAYFA

MADDEN, R. R.; Travels in Turkey, Egypt, Nubia and Palestine in 1824, 1825, 1826 and 1827. Londra, 1829.

CİLT: I. Seyahat 1824, 1825, 1826 ve 1827 yıllarında yapılmış.

Thornton Türkleri çok övmüş; buna karşılık Baron de Tott da ağır bir şekilde eleştirmiş. Yazarın kendisi objektif olma iddiasında (s.28)

Grekleri bu yazar da eleştiriyor. Fakat yine de Türkler hakkında daha ağır. “Türkler dışında Grekler dünyanın en az takdire layık milleti.” (s.29).

Ticaret tamamen Hıristiyan reayanın elinde. “Türk tüccarları esas olaral tahıl ve pirinç ticareti yapıyorlar; İstanbul’da her iki dükkandan biri ekmekçi ya da huckster ve şehrin temel malının erzal olduğu görülüyor.” (s. 32). Mora’nın kaybı Türk maliyesine ağır darbe oldu. Eskiden ordu ve donanmanın masrafları yerinden karşılanıyordu; şimdi merkezden gönderiliyor (s.34).

II. Mahmut hakkında olumsuz gözlemler. “Kimseye bir şey sormuyor; tüm Avrupa hükümdarlarına küçümseyerek bakıyor ve düşmanlığını gizleyecek ihtiyata da sahip değil. Cömert duygulardan yoksun olduğu için tebaasının sevgisini kaybetti. Bulunduğum her yerde halk sadece ölümünü istiyordu.” (s. 35)

İstanbul’un nüfusu son yıllarda azalmış. 800 000 kadar. 100 000 Grek, 80 000 Ermeni, 50 000 Yahudi ve 2 000 kadar da Frenk (Levanten) var. (s. 93) Tüm Türkiye nüfusu 33 milyon; 8 milyon Avrupa’da, 22 milyon Asya’da, 2 milyon kadar da Mısır ve Kuzey Afrika’da (Barbary’de). (s.93)

“Montesquieu yanlış olarak Türkiye’de mülkiyetin ve miras hakkının güvenlik içinde bulunmadığını, kadınların miras hakkı olmadığını yazdı. Bunlar hiç doğru değil. Sultan vasiyetle geçen mülkiyetin ancak küçük bir kısmında, karı veya karıları ve diğer mirasçıların da her biri de ancak mülkün küçük bir parçası üzerinde hak sahibi bulunuyorlar.” (s.111)

“Kazığa çekme” çok nadir; daha çok eşkiyalar (highway robber) için kullanılıyor. İdamlar kafa kesme şeklinde uygulanıyor. (s. 117)

Kavalalı Mehmet Ali Paşa’ya İstanbul’da, Avrupalılarla işbirliği yaptığı için, “Gavur Paşa” diyorlar. Fransız tüccarları ile de işbirliği yapmış. (s.238) Memluk katliamı ile, söylentilere göre, 300-500 bey öldürüldü. (s.242)

Mehmet Ali Paşa: “Fransızlarla işbirliği ona bir uygarlık görüntüsü sağladı; bir tüccar olarak çıkarları Frenklerin korunmasını onun için görev haline getirdi; Mısır’da sığınak arayan Greklere sıcak davranması siyasetini daha itibarlı kıldı. Satışı halkına bir ekmek dilimi sağlayan her şeye, hatta sokaklarda toplanan gübrelere tekel koyması ticari esprisinin bir göstergesidir.” (s.248) “Muhammed’in mirasçılarına olan sadakat borcunu reddedemeyecek ölçüde, getto içinde bir Türk durumunda olduğu için, gavurlarla sultan arasında ortalama bir yol tutmuş bulunuyor.” (s. 249)