HORNİKER, ARTHUR LEON

ANASAYFA

HORNİKER, ARTHUR LEON; William Harborne and the Beginning of Anglo-Turkish diplomatic and Commecial Relations; The Journal of Modern History; 1942, Vol. XIV, no. 3.

İngiliz Osmanlı diplomatik ilişkileri formel olarak 1583’te başladı. W. Harborne bir tüccardı. III. Murat’tan bir anlaşma kopardı. Kraliçe Elizabet tarafından Türkiye’ye yollanan ilk elçi oldu. (s.288) Elizabet’in iki amacı bulunuyordu. 1) Doğu ticaretinde tam ve eşit hisse sahibi olmak; 2) Düşmanları İspanya ve Katoliklere karşı sultanın ittifakını kazanmak. (s.290)

İngiliz tüccar sınıfı, Elizabet’ten önce bile, Venediklileri aradan çıkarıp, doğrudan doğruya ticaret yapmak istiyorlardı. (s.292) Elizabet zamanında milliyetçilik başlıyor. (s.294) O zamana kadar İngiliz gemileri Fransız bandırası altındalardı; bu artık kırıcı gelmeye başlıyor. (s.294)

Harborne, Sokollu’nun güvenini kazanıyor. Ona kıymetli İngiliz kumaşları hediye ediyor. İlerisi için de daha kıymetli hediyeler vaat ediyor. (s.296)

Bu durum Fransız-İngiliz rekabetine yol açıyor. Harborne ile Fransız elçisi Germiny arasında çekişme başlıyor. (s.299)

Harborne bazı kıymetli hediyelerle “etkili tarihçi” Hoca Saadeddin Efedi’nin de desteğini kazanıyor. Ve sonunda 22 maddelik bir anlaşma koparıyor Sultan ve Sokollu’nun elinden. (s.300-301) Fakat bu arada Sokollu öldürülüyor; anlaşmayı ondan sonra gelen Ahmed Paşa veriyor. Ancak Germini 1581’de yeni bir kapitülasyon imzalatıp, eski haklarını sağlıyor. (s.301) Böylece Harborne’un anlaşması suya düşüyor. Bunun üzerine 1581’de Turkey (veya Levant) Company’nin kurulmasına izin veriliyor. (s.302) Harborne da tam yetkili elçi olarak 1583’te İstanbul’a yeniden geliyor. III. Murat 1580 anlaşmasını yürürlüğe koyuyor.

Elizabet yazılarında kendini Hıristiyan geçinen (“all kind of idolatries..”) ayrı olarak sunuyor. “Protestanlıkla İslam arasında belli bir dini kimlik” tesis ediyiyor. (s.309) En büyük müttefiği Hoca Sadedin. Fakat her konuda başarılı olmasına rağmen, sonunsa İspanya’ya karşı biranlaşma imzalatamıyor.