OKTAY, AYŞE SIDIKA

ANASAYFA

OKTAY, AYŞE SIDIKA; Kınalızade Ali Efendi ve Ahlâk-ı Aliye; İstanbul, İz Yayıncılık, 2005.

1960 ve 70’lerde Türkiye’de Asya tipi üretim tarzı (ATÜT) tartışmalarında, “devlet ana” (Kemal Tahir) tezi bağlamında, burada işlenen “daire-i adliye” fikrine çok gönderme yapılan eser. Yazar (1510-1560) Nasirüddin Tusi (ve hocası İbn Miskeveyh), Celaleddin Devvani ile Hüseyin Va’izi’nin ahlak kitaplarından yararlanarak ve eserini bunlara örnek olarak kaleme almış.

Özellikle “faziletler ve reziletler” konusundaki görüşler ilginç. “Emraz-ı nefsaniye” “ruh –akıl hastalıkları” anlamına geliyor. Oktay “ahlaki hastalıklar” demeyi daha uygun buluyor (s. 219). İslam ustaları gibi Calinus’a (Galen) de gönderme yapıyor.

Kınalizade: “Maraz, fi’l hakika mizacın münharif olmasıdır ve ilac mizacı inhirafdan i’tidale döndürmektir” (s. 222). Tüm ahlak anlayışı “itidal”e (“vasat”) dayanıyor. “Ahlak düşüncesinde erdem orta noktadır ve bunun her iki yanı rezilettir” (s. 281). Kınalızade’nin “muallim-i evvel” diye andığı (s. 300) Aristo kökenli. Zulüm (cevr) de fakir ya da zenginlerden geliyor. Kınalızade “adalet vasattır” diyor (s. 294).