MİNASSİAN, ANAHİT TER

ANASAYFA

MİNASSİAN, ANAHİT TER; L’Arménie et l’Eveil des Nationalités, 1800-1914. (Histoire des Arméniens, Gérard Dedeyan derlemesi, Privat, 1982)

Minasyan konuyu “sınıf kavgası” açısından ele alıyor.

XIX. Yüzyılın ilk çeyreğinde Ermeni Patrikliği tamamen Amira oligarşisi tarafından kontrol ediliyordu. Toplumsal ağırlığı artmış olan, fakat kendileri de toplum yönetiminden tamamen dışlanmış bulunan esnaf kategorileri hücuma geçtiler. Patrik’in gizlice Katolik olduğu şayiaları üzerine, esnaf, 1820’de Kumkapı Patrikhanesi’ni bastı. İki kişi asıldı, fakat gösteriler 1825, 1827, 1832 ve 1836’da devam etti. Yazar bunlarda “Sırp, Yunan ve Mısır ayaklanmalarının yankılarını” görüyor. (s.453) Bunlar iktidara karşı değil.

1840’dan sonra esnafın Amira’ya karşıtlığı “giderek daha açık bir şekilde bir sınıf kavgası” halini alıyor. (s.453) 1841’de hareket işçilere de yayılıyor. 3 000 “göçmen-immigrés” patrik ve Amira’ya karşı yürüyorlar. Hükümet ödün veriyor. Üsküdar kolejini esnaf yürütecek. Fakat para bulamıyorlar, kapanıyor. 1844’te Ulusal Şura’da 16 Amira, 14 esnaf var. Öte yandan 1831’de bir Katolik, 1850’de de Protestan cemaat kurulmuş. (s.454) 1848 ihtilali ile  Ermeni Cemaati’nde iktidar liberal burjuvaziye geçiyor. Demokratik hareket. Zengin aileler çocuklarını Avrupa’ya yollamaya başlıyorlar. (Odyanlar, Balyanlar, Tütüncüyanlar, Rusinyanlar vb. -Dadyanların adı geçmiyor!) 1863’te “Anayasa”.. Sonra ihtilalci hareket..