BARSOUMİAN, HAGOP

BARSOUMİAN, HAGOP; The Dual Role of the Armenian Amira Class within the Ottoman Government and the Armenian Millet (1750-1850) (in B. Braude, B. Lewis; age)

Terim ilk kez 1559’da kullanılmaya başlanmış. 1750, özellikle 1780’den sonra kullanılışı sıklaşıyor. Yarısı bunların Kemaliye’den (Akın, Egin) İstanbul’a gelmişler. Bunlar sarraf olmuşlar. (Urquhart, Walsh, Cevdet Paşa vb.ye göndermeler.) Devlet alacağının garantisi olarak mültezimi değil, sarrafı sorumlu görüyor. (s.173) Maden eminliğini de, 1819-1832 dönemi hariç, Duzoğlu (Duzyan) ailesi elinde tuttu. 1842’de, hükümet desteği ile, bir sarraf birliği kuruldu: Anadolu ve Rumeli Kumpanya (s.174) Walsh bunlar için “Türkiye’nin büyük ‘artificer’ları” demiş. Arakel Amira Dadyan 1795’te Barutçubaşı tayin edilmiş. (Hovannes üçüncü oğlu) (s. 174) Bu aileyi yazar övüyor. Kurdukları fabrikaları sayıyor (Hereke, Beykoz, Zeytinburnu, Ayestefanos vb). Haklarında hiçbir eleştirel görüş yok! Balyan’lar 1750’den sonra mimarlığı tekellerine aldılar. (s.175) 1819’da Duzoğlu ailesinden dört kişi asıldı. (s.176)

Amira, Ermeni milleti üzerinde “önemli bir işlev ve önemli bir güç”e sahip oldu. (s.180-181) Milletlerine karşı “yurtsever” oldular. Fakat varlıkları devlete bağlı idi. Bölücü olmadılar; “muhafazakar bir politika” izlediler. (s.181) İssawi de makalesinde (İJMES) bunlara “sanayi devrimi” bağlamında gönderme yapıyor.

BARSOUMİAN, HAGOP; The Eastern Question and the Tanzimat. G. Hovanissian’ın derlediği  The Armenian People, From Ancient to Modern Times (New York, St-Martin’s Press, 1997) içinde yer alıyor.

Amira sınıfı 200’den az sayıda. Ermeni cemaati içinde en güçlü kesim. Çoğu sarraf. Dadyanlar da bunun içinde. Amira çok övülüyor. “Ermeni toplumunda eşsiz bir itibara sahiptiler; çağdaşları tarafından aristokratlar olarak, hatta lütufkâr bir şekilde, asil Nakharar ailelerinin torunları olarak görülüyorlardı.” (s.189) Külütüre çok katkıları oldu. Gençleri okutarak “Batılı Ermeniler’in kültürel canlanmalarına liderlik (yaptılar)” (s.189)

Aynı derlemede Vahe Oshagan’ın Literature and Intellectual History from 1700 to 1915 başlıklı makalesi bulunuyor. Burada da Amira sınıfı övülüyor. Sayıları için 150 rakamını veriyor. “Geleneksel olarak Saray’da babadan oğla geçen büyük mevkilerde bulunuyorlardı ve bu güçlerini sık sık cemaatlerinin çıkarları yönünde kullandılar.” (s. 152)