GARO, ARMEN

ANASAYFA

GARO, ARMEN; Osmanlı Bankası, Armen Garo’nun Anıları; İstanbul, Belge Yayınları, 2009.

Asıl adı Karekin Pastırmacıyan olan yazar, Abdülhamid döneminde Osmanlı Bankasını işgal eden aktivistlerden biri. Yaşamını ve kavgasını anlatıyor. Erzurum’da (Karin) doğmuş ve büyümüş. Varlıklı bir aileden gelen bir Ermeni milliyetçisi. Nancy’de Ziraat Okulu’nda okumuş. Dönerke Yunanistan’a uğruyor; parasız kalıyor, eskilerini satıyor ve orada iş arıyor. Bu ülke hakkında acı sözler: “Yunanistan bir aç kurtlar ülkesiydi. Özellikle halkı kısa süreli konuklarının eskileriyle geçiniyor görünen Pire’de herkes birbirini dolandırarak yaşıyor gibiydi. Ne fabrika ne atölye vardı; ancak kahvehaneler ve eğlence mekanları hep doluydu” (s. 92). Garo, 1920’de de o yıl kurulan Ermenistan Cumhuriyeti’ni ABD’nin tanıması üzerine Washington’da büyükelçi olmuş.

Osmanlı Bankası eyleminin amacı hakkında şunu söylüyor: “Girişim umduğumuz gibi başarılı olursa İstanbul Avrupalı silahlı güçlerle işgal edilir ve Ermeni meselesi arzu ettiğimiz gibi çözülürdü. (…) Adı Osmanlı olsa bile Banka’nın gerçekte bir Avrupa işletmesi olduğunu iyi biliyorduk. Ayrıca Banka’nın 150 Avrupalı memurunu rehine almayı başarmamız halinde büyükelçilerin müdahalesi kaçınılmaz olurdu” (s. 119).

1914 Haziran ayında bir başka ihtilalcı ile birlikte Talat Paşa ile görüşüyorlar. Güçlü içişleri nazırına hakaretamiz şeyler söylüyor (?): “Kendinizi Napolyon ve Bismarck sanacak kadar megalomaniye kaptırmışsınız. (…) Biraz tarih bilseydin bu kadar saçmalamazdın (…) Bu da cehaletinizin ikinci kanıtı” (s. 208-209). Talat “kıpkırmızı oluyor” ve toplantım var diyerek onları terk ediyor.