J. VON HAMMER-PURGSTALL

ANASAYFA

HAMMER-PURGSTALL, JOSEPH de; L’Histoire de L’Empire Ottoman; Paris, 1835-1841. 18 Cilt.

Ünlü Avusturyalı tarihçinin on ciltlik Osmanlı tarihinin Fransızca çevirisi.

— J. VON HAMMER-PURGSTALL; Erinnerungen aus Meinem Leben, 1774-1852; Viyana, R.B. von Echt; 1940.

Eser yayınlanmak üzere yazılmamış. Hayatı hakkında  bilgiler içeriyor.

Tarihçi olarak en çok Johannes Müller’den etkilenmiş. (s. 29) Goethe ile, Hafız’ın Divan’ını çevirmiş bir tarihçi sıfatıyla mektuplaşmış. (s. 214-215)

Mouradgea d’Ohsson için “Doğulu kıyafet üstünde Avrupalı kafa”dan söz ediyor. (s. 26) 1806-1807 tarihlerinde Alexandre Mavrocardoto en iyi dostlarından biriymiş. (s. 166) F. Gentz kendisini Mettenich’e “liberal” diye “kötülemiş”! (s. 263) “O zamanlar Yunan sorunu çok fanatik ele alınıyordu ve ben bunu paylaşmıyordum” diyor. (s. 272)

Hammer yeniçerilerden nefret ediyor. (s. 42)

Sur L’Histoire Ottoman du Prince Cantemir; Journal Asiatique, 1824, cilt. 4.

Kitap Rusya’da basılmış. Sadece Rusya’da değil Almanya, Fransa ve İngiltere’de tam bir otorite olmuş. Hammer bu durumla alay ediyor. Bu kadar az hak edilmiş şöhret olmaz diyor. Cantemir Arapça ve Farsça bilmiyormuş.

Hammer’e göre en eski ve önemli kronikler Aşıkpaşazade’nin torunun oğlu (aslında eser “arriere petit-fils”inin imiş), Neşri ve Mevlana İdris tarafından yazılmış. Bunlar Hoca Saadeddin’in “Tac’üt Tevarih”inde eritilmiş. (s. 36)

Hammer, Cantemir’in kitabından birçok maddi hata gösteriyor. Cantemir Timur’la Beyazıt’ın savaşını bile Bursa’ya nakletmiş. (s. 38)

Bibliographie Ottomane; Journal Asiatique, Mart 1843.

1841’de basılan kitaplar: Bu liste Hammer Tarihi’nin VII. cildindeki, Osmanlı Şiiri Tarihi’nin IV. cildindeki ve Annales de Vienne’in XCVI. cildindeki listelerin devamıdır.

1841’de basılan eserler:

Birgeli’nin Vasiyetnamesi üzerine yorum. Birgeli’nin en dogmatik eserleri. Torunu İsmet (ölümü 1654)  Türkçe’ye çevirmiş. Yeni çeviri anonim. Bu dogmatik eserin yeniden yayınlanması reformlara karşı tepki. Yenliklere (bidat) karşı hep tepkili. Ritüel çok dogmatik bir şekilde anlatılıyor. (Örneğin Allah Ekber yerine Allah Akbar demel yasak!) Birgevi’nin Tarikatname isimli eseri (2. eser) de tamamen Kuran ve Hadislere dayanılarak kaleme alınmış. En çok Şeyh Chaarawi’den (Şehrevi ?) yararlanmış. Mutezile adı altında yasak kitaplar da var.

Bu kitaplarla aynı zamanda “Sureti Hattı Humayun” (1839) yayınlanıyor. (s. 252)

Bunların dışında Bidpai (Beydeba) masallarından seçmeler; divanlar (Vasıf, Zati, Emin İffet vb), Hafız’ın Divan’ı,  Attar’ın Pendname’sinin Türkçe çevirisi, mistik kitaplar, Bursalı İsmail Hakkı’nın iki kitabı (Kitabı el Hitabı İsmail Hakkı: 1717’de yayınlanmış gerçek bir din kitabı; akideler, ilimler, tevhid, iman vb)

1841’de toplam 23 kitap yayınlanmış.

Journal Asiatique, 1844, Mart; sayı :III. 1842’de İstanbul’da basılan kitaplar.

1842’de 15 kitap basılmış.  Bir çok divan (Nazım, Hıdır Said Bey, Zekai Bey divanları). Kara Halil ‘in şerhleri. Kara Halil XVIII. yüzyıl başlarında yaşamış. Şerhi Molla Şemseddin Fenari’nin eseri hakkında. Mirkhond’un (Muhammed ibn Khavand Shah, dit Mirkhond) peygamberler tarihi (Muhammed’e kadar geliyor) basılan eserler arasında. Yazarın çok eseri var. 1842’de basılan (Kitab’ı Tarihi Ravzat üs Safa) İngilizceye de çevrilmiş. (Mirkhond Katip Çelebi’nin bibliyografisinde geçmiyor.)

Ünlü devlet adamı Halet Efendi’nin divanı ve Molla Hüsrev’in (ölümü 1480) yazdığı klasik hukuk kitabı Dürer’in çevirisi (Tercüme-i Dürer el Hükma, 927 sayfa) de basılmış. Hüsrev Osmanlıların en büyük müçtehitlerinden ve eseri 55 kitap halinde bütün hukuku anlatıyor. Hammer bu eser için “Multeka sadece daha kısa olduğu için bu esere avantaj sağlıyor” diyor. (s. 216) Basılan diğer eserler: Ayni’nin divanı; Kasapbaşızade’nin (dogmatik) “Risaleyi İtikadat”ı; Kerem ile Aslı öyküsü; Yazıcıoğlu’nun (tüm İslam sistemini kapsayan) Muhammediye’si.

1843 ve 1844’te basılan kitaplar:

Bu yıllarda 36 kitap basılmış.

Kazvini ve Taftazani tefsirleri; Evliya Çelebi’den seçmeler. Tabari çevirisi: Evrensel Tarih (5 cilt, 1844). Özellikle Sadedin Taftazani’den çok tefsir var. Molla Hüsrev’in bir tefsiri. Hem Nakşibendi hem de Mevlevi şeyhi olan Ali Behçet Efendi’nin bir risalesi. Seyid Ali Cürcani’nin Kazvini tasavvuratına şerhleri. Niyazi divanı; Nesimi divanı. Taftazani’nin “Telhis”inin uzun şerhi. Birgevi’nin (Osmanlıların Canisius’u) “Tarikatı Muhammediye”si.