DENY, JEAN

ANASAYFA

DENY, JEAN; Grammaire de la Langue Turque (Dialecte Osmanlı); Paris, Editions Ernest Leroux, 1921. 

Ünlü Türkolog Jean Deny’nin (1879-1963) bu eseri Türk dili grameri hakkında bir klasik sayılmaktadır. Eser 1941 yılında Ali Ulvi Elöve tarafından Türkçeye de çevrilmiştir: Türk Dili Gramerinin Temel Kuralları (Türkiye Türkçesi); Çev. Oytun Şahin; Ankara, 2000. Alıntılar buradan yapılmıştır.

Yazar önce Türkçe’nin dil grupları içindeki yerini tartışıyor ve Hunca’yı bir Türk dili kabul ederek “Çuvaşça için Batı Hun dili, Türkçe için ise Doğu Hun dili diyebiliriz” diyor (s. 3). Sonra “Türkçe ağızları” üzerinde durarak “bu kitapta incelediğimiz ağız, İstanbul ağzıdır” diyor. İstanbul, Osmanlıca ağzının da mekanıydı. Ne var ki “Osmanlıca” terimi Atatürk Devrimi ile gözden düştü. Deny, “Aslında dil, hiçbir devrede Atatürk’ün 1932-1935 yılları arasında dildeki Arapça ve Farsça unsurlara karşı giriştiği kadar korkunç bir tasfiye denemesi geçirmemiştir” (s. 3).

Yeni Türkiye kurulurken Osmanlıca itibarını kaybettiği için dile de yeni bir ad vermek gerekiyordu. Bu konuda Türkologlar da önerilerde bulundular. Taeschner ve Wittek’in önerdikleri “Türk-Rum” adı etnik nedenlerle reddedildi. Deny ise, öğrencisi Louis Bazin’in, Fransa’da 20. yüzyıl başlarında İle-de-France ağzı ile söylenen “Francien” (Fransalı) sözcüğünden esinlenerek önerdiği “turquien” sözcüğünü benimsiyor. O da tutmuyor. Benimsenen sözcük “Türkçe” oluyor. (s. 4).

La Réforme Actuelle de la Langue Turque; 1935 (25 s.)

Chansons des Janissaires Turcs d’Algers (Fin du XVIII. Siecle); Paris, E. Leroux. (143 s.).

Principes de Grammaire Turque, “Turk” de Turquie; Paris, A. Maisonneuve, 1955. (184 s.)

La Psychologie du Peuple Turc (Aca. des Sciences et Morales’ da ‘Compte rendu’); Paris, Librairie Alcan, 1935.

Yazarın ayrıca İslam ansiklopedisinde yayınlanmış birçok makalesi var. (Tuğra, timar, valide sultan vb)