BAKER, JAMES

BAKER, JAMES, Turkey in Europe, Londra, 1877. (Fransızcası: La Turquie, Paris, 1883)

Alıntılar Fransızca çeviriden.

Yazar Saint-Clair ve Brophy ile tanışmış. “Türkiye sorunları hakkında büyük zekasıyla verdiği bilge düşünceleri dinlemekten çok memnun oldum” diyor. (s.30)

Mithat Paşa’yı ve Bulgarları övüyor.

Robert Koleji anlatıyor. 1863’te Amerikalı filantrop Christopher Roberts kurmuş. 500 000 Frank harcamış. Müdürü Cyrus Hamlin ile görüşüyor. Kolej her dil ve dinden öğrenciye açık. Okulda on iki dil kullanılıyor. “Farklı cemaatler aralarında ortak bir öğretimle anlaşmalı ve birleşmeli.” (s. 177-178) Kolejde en çok Rum, Bulgar, Ermeni var. Herkes öğretime kendi dilini derinlemesine incelemekle başlıyor. Hamlin Bulgar öğrencileri övüyor. (s.178)

“(Robert Kolej’in dayandığı ilkeler) Türkiye’nin giderek yenileşmesinin temellerini atabilecek ilkeler. Eğer din ayrımı olmadan, eğitim ayrım yapılmadam askeri ve sivil görevlere götüren bir yol olursa, ulusal bir üniversite kurulabilir.” (s. 179) Okul Sultan’ın iradesiyle kuruldu (s. 202) Ders programı veriliyor. (s. 200-201) .) Öğretim kurumlarını Ubicini gibi sıralıyor: Rüşdiyeler (orta okul); idadi ve sultaniler (liseler); yüksek öğretim (üniversite ve yüksek okullar.” Yazar, “Üniversite kuruluş halinde” diyor. (s.278) “Ulema medreselerinin öğretimi mükemmel (excellent); fakat programlarına modern dillerin öğretimini de koymalılar.” (s. 280) “Sadece ulemanın öğretimi, tek başına her öğretimde olduğu gibi, düşünceyi darlaştırıyor ve mesleki ön yargılar yaratıyor. Farklı çalışma alanlarına yayılmak isteyen insanlar arasındaki sosyal ilişkiler sadece kitlelerin genel uyanışına (zekasına) götürür.” (İngiltere’de böyle olmuş)  (s. 280) (Devlet memurluğuna herkese açık sınavla girilmeli)

Türk köylüsü övülüyor: “Türk köylüsü güçlü, sabırlı, yiğit, zeki, sade ve amirlerine kolaylıkla bağlanıyor.” (s. 295)

İNGİLİZCE baskıdan aldığım not: Türkiye bir iskân (kolonizasyon) bölgesi. Özellikle Makedonya. “Makedonya, Türkiye’ye göçecek bir kapitalist için kıyaslanmayacak bir şekilde en iyi yerdir. Orada dünyanın en zengin ve son derece  ucuz  topraklarını, hemen her türlü hububatın ekimi ve başta koyun olmak üzere hayvan yetiştirmek ve köklü bitkiler için elverişli iklimi bulacaklar.” (s. 477) (Türkiye pazarlara çok yakın; Amerika ile rekabet edebilir)

Robert kolej ve Cyrus Hamlin ile ilgili bilgiler. (s.497-500)

Eğitim konusunda açıklamalar. Yazar, Belin gibi, Mektebi Mülkiye’nin kuruluş tarihini 1862 olarak veriyor. (s.523-525)