VELAY, A du

ANASAYFA

VELAY, A du; Essai sur L’Histoire Financiėre de la Turquie; Paris, 1903.

Yazar takma isim kullanmış, kim olduğu belli değil. Herhalde Osmanlı ricalinin iyi bildiği, bu ülkede çıkarları olan biri. Düyunu Umumiye’den ya da orada dostları olan biri olabilir. Osmanlı malî tarihi hakkında en çok bilinen, en önemli eserlerden biri. 1978’de Maliye Bakanlığı Maliye Tetkik Kurulu tarafından “Türkiye Maliye Tarihi” başlığı altında Türkçe’ye çevrildi.

Velay, eserinin girişinde bu konudaki boşluğa dikkati çektikten sonra bir güçlüğe de işarete ediyor. Osmanlı Devleti’nin diğer Avrupa devletleri gibi olmadığını, “aralarında hiçbir ortak temel, hiçbir benzer nokta bulunmadığını”, Şeriat’la yönetilen “tam bir teokrasi” ve keyfi yönetim olduğunu yazıyor. (s. 7).

Eser Osmanlı tarihinde dönüm noktası olarak Tanzimat’ı alıyor ve onun getirdiği dönüşümü 1789’un Fransa’da yaptığı dönüşüme benzetiyor. (s. 10). Daha öncesi bir “askeri feodalite”! Bu askeri feodalite II. Mahmut’un Yeniçerileri yok etmesiyle ortadan kalktı. (s. 11). Daha sonra Devlet’in Mısır valisi Mehmet Ali tarafından acze düşmesi, Avrupa’dan yardım istemesi ve “bu müdahalenin karşılığı olarak da devletin bütünlüğünün korunma altına alınması” ile “Doğu Sorunu” ilk kez ortaya çıktı. (s. 11). Reşit Paşa “dikkate değer (remarquable) devlet adamı” diye övülüyor. En çok da Düyunu Umumiye idaresi övülüyor: “Düyun, devlet çıkarlarına o kadar yararlı idi ve ona öyle hizmetler  sunuyordu ki, Osmanlı Hükümeti onu devamlı genişletti ve kendisine yeni ve çok önemli görevler tevdi ederek Düyun’u gitgide daha geniş bir idare haline getirdi”. Sonunda, Düyun her şeye (borçlanmalara, Demiryolu yapımına, borç yönetimine vb) karışan ve “tüm mali muamelelerin temel direği”ni teşkil eden bir kuruluş haline geldi. (s. 15).