ASIE FRANCAISE

ASİE FRANÇAİSE (Dergi); 1920. Ocak, no: 178.

Fransa’nın koloniyal dergisi. Kurtuluş Savaşımız sırasında Fransa’daki tartışmalarla ilgili yararlı bilgiler içeriyor.

Dörtlü Konsey görüşmelerinde (12-13 Aralık 1919) Clemenceau ve Lloyd George Türkiye ile çabuk barış yapılması konusunda anlaşıyorlar. Lord R. Cecil “Fransa’da kamuoyu net bir biçimde Türkiye lehine oluşuyor. Fakat Türk yanlısı (Turcophile) bu akım Fransa’da ne kadar güçlü olursa olsun Manş denizinin bu tarafında hiçbir yankı uyandırmıyor.” En önemli sorun Türklerin diğer halklara egemenliği. İngiltere bu sorunun çözümünde Amerika’ya bakıyor. “İzmir’de Yunanlıların aşırılıkları”na da değiniliyor; fakat İngilizler Türkleri Avrupa’dan ve İstanbul’dan tamamen atmak peşindeler. Oysa Fransa’nın çıkarları daha fazla. Osmanlı borçları içinde Fransa’nın alacak payı % 60; buna karşılık İngiltere’ninki % 14. Fransa’da eğilim: İzmir’in işgali iyi olmadı; İstanbul ve Anadolu’da bir Türk Devleti korunmalı; bu devlet “hafif, fakat etkili bir uluslar arası kontrol”e tabi tutulmalı.

13 Ocak’ta İstanbul’da büyük bir miting yapıldı. Müslüman tepkisini ciddiye almaya başlayan İngilizle de 18 Aralık’ta Lloyd George’un nutkunda belirttiği fikirlerden vazgeçmeye başladılar. (Henri Froidevaux).

Marcel Cachin Parlamento’da Clemenceau’ya soru soruyor ve “halkların kaderlerini tayin ilkesi” temelinde, “hiçbir şekilde Türkiye’yi parçalamak istemediklerini” belirtiyor. (Marcel Cachin -1869-1958– Fransız işçi lideri. 1920 Aralık ayında Tours Kongresi’nde Komünist Partisi’nin kurulmasında rol oynayanlardan. L’Humanité gazetesini 17 yıl boyunca yönetti.)

Aynı Dergi: Nisan, 1920.

Doğu Sorunu (“Question du Levant”) tartışılıyor.

M. Millerand Parlamento’da M. Cachin’e yanıt verirken Fransız Hükümeti “Yaşayacak bir Türkiye’den yana olduklarını” söylüyor. M. Bellet –yine Meclis’te- konuşmasında “Mustafa Kemal Almanların adamı değil mi?” diye soruyor. Lord Curzon Lordlar Kamarasında “elimizde deliller var!”demiş.

—  Aynı Dergi; Mart 1921, no: 190.

Londra’da Bekir Sami Bey’in görüşmeleri. Ankara ve İstanbul hükümetleri hep Sevr’in tadilini istiyorlardı. Tevfik Paşa’nın sözü Ankara temsilcilerine bırakması Ankara’nın otoritesini artırdı. Venizelos “kendi eseri” olan anlaşmanın değişmesine “delilik” diyor. Fransa’nın görüşü şöyle sunuluyor: “Ülkemiz (Fransa) hiçbir zaman Sevr Anlaşması’nın koşullarına taraftar olmadı ve Kilikya’da Türklerle bizim aramızdaki çatışmalar sadece bir yanlış anlamadan doğdu.” Bunu Fransa hep ortadan kaldırmak istemiş ve Robert de Caix 1920 Mayıs ayından itibaren buna çalışmış.

— Aynı Dergi: Aralık, 1921. No: 197.

M. Briand Senato’da Ankara anlaşmasını savunuyor. Diyor ki “İngilizlerle görüşmelerimiz başarısız oldu. Türkler de başta ödünsüz davrandılar. “Bu kadar fedakarlıktan sonra Türklere karşı Kilikya’da bir savaşta harap olamayacağımızı” müttefiklerimize söyledik. Türkiye’de “Fransa için hararetli sempati” bulduk. 1 Aralık’ta oradan bize 40 000 Hıristiyanın Fransa’yı lanetledikleri haberleri geliyordu.

ABD Ankara Anlaşması’nı Ermeni etkisiyle çok iyi karşılamadı. Azınlıklar konusunda kaygıları var. İngiltere’de ise başta Times olmak üzere bağımsız basın iyi karşıladı. Fransa’yı kutladılar. Fransa’ya düşman gazeteler ise “ağza alınmaz” sıfatlar kullandılar. Hükümete yakın gazeteler de eleştirdiler. Fransa anlaşma Bekir Sami Bey’le imzalanandan çok farklı değil diyor; fakat Lord Curzon iki notla farkları gösteriyor.

Aynı Dergi, Kasım 1921, no: 196.

Anlaşma açıklanıp savunuluyor. Londra Anlaşması (Mart, 1921) ile farkları analiz ediliyor. İki anlaşmanın metinleri de veriliyor. H. Froidevaux “ehveni şer” olarak savunuyor.