ÖZDALGA, ELİZABETH

ANASAYFA

ÖZDALGA, ELİZABETH (der); Late Ottoman Society, the Intellectual Legacy; New York, Routledge Curzon, 2005.

Bu derlemede yer alan, Natalie Clayer tarafından yazılmış Albanian Students of the Mekteb-i Mülkiye: Social Networks and Trends of Thoughts (s. 289-310) başlıklı makaleden alınmış olan notlar.

1859’da kurulan okul, sadece Türkiye’de değil, Ortadoğu’da ve Balkanlarda daha sonra kurulan devletlerde de (bazı Arap devletlerinde ve Arnavutlukta) seçkinlerin oluşumunda rol oynadı. “Genç Arnavutluk devletinde yüksek memur derecesine yükselen Mülkiye mezunları otuzdan aşağı değildi” (s. 289). 1876’dan önce Hıristiyan öğrenci mevcut değildi; bu tarihten itibaren bazı Hıristiyan ve Yahudiler de girdi. Sicill-i Ahval defterlerine göre 1876’dan önceki okul, Atik Mekteb-i Mülkiye veya Kadim Mekteb-i Mülkiye olarak adlandırılıyor (s. 290). Daha sonra da Mekteb-i Mülkiye-i Şahane. Yazar 1890’dan sonraki dönemi “gerici dönem” olarak niteliyor.

Mülkiye’de okuyan Arnavutlat sosyal köken itibariyle heterojen; yüksek ailelerden de var, mütevazı ailelerden de. Son dönemde, Balkan savaşından sonra mezun olan 69 Mülkiyeli Arnavuttan % 55’i Türkiye’de kaldı. Fakat onların çoğu da (% 60) 1920’den sonra Arnavutluğa ya da Sırbistan’a gitti (s, 295). Arnavut milliyetçiliği 1877-85 arası başladı. 1895-97 arası Osmanlıların Avrupa’da kalamayacakları anlaşıldı. Sami Frasheri (Şemsettin Sami) 1889’da, Bükreş’te, imzasıs olarak, “Arnavutluk ne idi? Ne oldu? Ne olacak?” diye bir kitap yayınladı. Son dönemde sorun şöyle somutlaştı: Anadoluya muhacir olacaklar mı, olmayacaklar mı? Bu dönemde genç Mülkiyeli Arnavutlat arasında kültürel Arnavutçuluk ve bir Arnavut ulusunun varlığı “geniş ölçüde kabul edilmişti” (s. 299). Mülkiyeliler elitist idiler, geri kalmış halkı aydınlatmak sevdasında idiler.

“Kısaca, Mekteb-i Mülkiye’nin Arnavut mezunları toplumsal kökenlerine uygun şekilde değişik derecelerde ve değişik biçimlerde eski Osmanlı ufukları ile Arnavut-Avrupa idealleri arasında yolculuğa devam ettiler” (s. 305).

Bu konuda başka bir eser: Corinne Blake; Training Arab-Ottoman Bureaucrats: Syrian Graduates of the Mülkiye Mektebi 1890-1920; Princeton University Press, 1991.