ÖZDEM, RAGIP

ANASAYFA

ÖZDEM, RAGIP; Tanzimat’tan beri Yazı Dilimiz; (Yüzüncü Yılında Tanzimat), Ankara, TTKY, 1940.

İlk gazete Takvimi Vakayi 1831’de çıkmaya başladı. İkili bir uslubu var. Bir yandan ağdalı ve ağır, öte yandan basit ve halka hitap ediyor. 1841’den itibaren lisanın “sadeleştiği ve halkîleştiği” görülüyor. 1840’da W. Churchill Ceride-i Havadis’i çıkartmaya başlıyor. Epeyce halk dili kullanılıyor. 1860’da ise Agah Efendi ve Şinasi tarafından ilk özel Türk gazetesi olan Tercümanı Ahval çıkarılmaya başlanıyor. 1861’de de Şinasi Tasviri Efkar’ı çıkarıyor. Dil konusunda en büyük hamle bu gazete tarafından grçekleştiriliyor. 1876’da İttihad “Osmanlı ümmetini teşkil eden akvamın menafii osmaniyesine hizmet” etmek amacını güdüyor. Yine 1876’da çıkan Sabah (Şemseddin Sami) imla, tarihleme, imzalama usulleri bakımından yenilikler getiriyor. Gazete dokuzuncu sayısından itibaren sadece miladi 1876 tarihini kullanıyor. 1880’de “İttihadı anasır” politikası güden Osmanlı Gazetesi, 1889’da Serveti Fünun; 1894’de İkdam (Ahmet Cevdet); 1909’da Tanin (Hüseyin Cahid, Tevfik Fikret); 1914’te Peyam çıkarılıyorlar.

1909’da Ali Canib’in tesis ettiği “Genç Kalemler” Ömer Seyfettin’in liderliğinde bir “yeni lisan” cereyanı başlatmıştı. 1908’de Meşrutiyet’in ilanıyla İstanbul’da bir Türk Derneği kuruldu. Ziya Gökalp’ın Yeni Felsefe Mecmuası da (1910) dil konusunda hamleci. 1912’de Türk Yurdu çıkarılmaya başlandı (Yusuf Akçura, Ahmet Agayef vb.) Zita Gökalp 1922’de Diyarbakır’da Küçük Mecmua’yı çıkarmaya başladı.