WURMBRAND, MAX

ANASAYFA

WURMBRAND, MAX; ROTH, CECİL; Le Peuple Juif, Quatre Mille Ans d’Existence;  Paris, 1967.

İspanya’dan kovulanlardan bir kısmı “Türkiye’ye kadar” gittiler, deniyor. (s.196)  Türkiye’deki İspanyol Yahudileri. (s. 234-239) XV. yüzyıl sonunda İstanbul’da 40 000 kadar Yahudi bulunuyor. XVI. yüzyılda 44 Sinagog olduğu söyleniyor. Tekstil, ticaret, zanaat ile uğraşıyorlar. Yahudi ilmi de (özellikle hahambaşı Elijah Mizrahi sayesinde) gelişti. (s.234)

Gracia Mendes 1536’da Anvers’e geldi. Oradan da Yahudiliğe dönmek için Türkiye’ye geçmek istiyor. 1552’de yeğeni ile Türkiye’ye geldi. Gracia Nasi de çok güçlü bir kadın. (s.239)

Salomon Aşkenazi Sokollu’nun danışmanı; Venedik düşmanı politikaya karşı çıkıyor. Başka etkili biri de Salomon Abenals (1520-1603).  İspanya’ya karşı 1588’de Türk-İngiliz ittifakını sağladı. 1562’de J. Nasi Tiberiade timarını (‘fief’ini) aldı ve oraya Yahudiler yerleştirdi. Çok başarılı olamadı, ama, Tiberiade dört kutsal şehir arasına girdi. “XVIII. yüzyılda uluslar arası ticaretin gelişmesiyle Cochin önemli bir ekonomik yer olunca Türkiye, Suriye ve Avrupa Yahudilerinden buraya göçler oldu.” (s. 252)

Sabetay (Sabbataï) Zevi: “Yahudi halkının büyük kırılma hatlarından biri. Ortaçağ romantizminin sonucu  damgasını vurdu… Bir yerel yurtseverlik ve pratik politika çağı başlattı.” (s. 292)

A. Crémieux Yahudi asıllı, Fransa’da bakan oldu ve daima Yahudi çıkarlarını korudu.  Alliance Israélite Universelle’in kurucularından. 1840’da Şam’da Yahudiler Franciscain bir din adamının ölümünde sorumlu tutuluyor, baskıya uğruyorlardı. Crémieux Moses Montefiore ile birlikte Sultanla görüştü ve Yahudilerin korunması konusunda vaad aldı. (s. 344)