YORGA (IORGA), NICOLAS

ANASAYFA

YORGA (IORGA), NICOLAS (1871-1940); Histoire des Etats Balcaniques à l’Epoque Moderne;

Bükreş, 1914.

N. Yorga, Romanya tarih-yazıcılığının en önemli isimlerinden. Osmanlı Devleti’nde Bizans kalıntıları ile ilgili çalışmasından “Osmanlı Toplumsal Düzeni” başlıklı kitabımı hazırlarken yararlanmıştım. (Byzance aprės Byzance; Bükreş, 1935).

Bu eserde XIX. Yüzyıla doğru Balkanlarda yeniçeri egemenliği hakkında ilginç bilgiler bulunuyor. Bu sırada Rumeli, Bulgar ve Sırp köylerine yeniçeri ağaları ve subayları hakim. “1730-1750 yıllarına doğru Romanya köylerinde bile, özellikle İstanbul’a yolladıkları koyun sürülerine sahip olan çok sayıda yeniçeri var. Kendilerine Çorbacı adı verilen  bu yeniçeriler -hakları olsun ya da olmasın-Balkan köylerinin egemen sınıfı durumundaydılar… Uzun zamandan beri tüm imparatorluğun tefecileri olarak orada genellikle açgözlü bir sınıf oluşturuyorlardı.” (s. 124) Sırbistan’da tam hâkim duruma gelmek üzereler. Pasvanoğlu da yeniçerilikten gelme. (s. 125)

1811’de Napolyon Tuna Prensliklerini, aynı anda ve “samimiyetle”, hem Rusya’ya hem de Avusturya’ya vaat etti. İstanbul’a da Türkleri yalnız bırakmayacağını söyledi. (s.101)

Yorga’ya göre Sırp ayaklanması “kendiliğinden bir kurtuluş hareketi” oldu. (s.116)

Yunan ulusal hareketi ile ilgili ilginç bilgiler var. İsviçreli bankacı Eyand bu harekete büyük yardım yapıyor. Rumlar eski değerlerini kaybetmişler. (s. 190) Yunan liderlerinden Coraï, De Paux isimli bir yazarın Rumları eleştiren eserini okuyor ve çok etkileniyor. Dejenere olmuş Fenerliler değişip ulusal hareketi desteklemeye başladılar. İlk ayaklanmadan sonra bir sürü Fenerli aile Odessa’ya kaçıyor. (s. 193-194)

Fenerli Rumlar ulusal davaya katıldılar. “Sadece entrikayla ve yükselme gayretiyle yaşayanlar, ihtiras açısından insanların en soysuzlaşmış ve sefil olanları ulusal davaya hizmet etmek için her şeyden vazgeçtiler.” (s. 193) İlk ayaklanmadan sonra Odesa’ya kaçanlar arasında en iyi Fenerli Rum aileler de var. Bunlar Romanya’da sevilmiyorlar. (s.219) Fakat Rusların himayesini kazandılar. (I. Alexandre’ın Rum nazırı Jean Capodistria).

Fenerliliğin başlangıçtan itibaren üç karakteri: “Türklerin İstanbul’unda her türlü perspektif açabilecek siyasal ve ekonomik ilişkiler; Rumen prenslikleriyle aile ve mevki ilişkileri geliştirmek; özlü bir şekilde katkıda bulunacakları Helen  kültürüne özel bir bağlılık.” (s.221)

Başından itibaren Osmanlıların en  “enerjik devlet adamları” Arnavutlar arasından çıktı. Örnek III. Murat ve III. Mehmet’in vezirleri Sinan ve Ferhat paşalar. (s.209)

Histoire des Etats Balcaniques jusqu’á 1924; Paris, Librairie Universitaire J. Gamber, 1925. (575 s.)