ORMANİAN, MALACHİA

ANASAYFA

ORMANİAN, MALACHİA; L’Eglise Arménienne; Lübnan, 1954.

Metinde yazarın daha önceki İstanbul patriği olduğu söyleniyor.

XVIII. yüzyılda İstanbul’da yabancı misyonerlerin koruması altında bir “aktif Katolik partizanları grubu” kuruldu. (s. 65). “Türkiye’nin başkentine bir patrikhane ve kuvvetli bir koloni yerleştikten sonra bu şehir Ermeni milletinin merkezi haline geldi” (s. 68). Diyofizit Ortodokslar (Rumlar, Bulgarlar, Sırplar, Arnavutlar, Eflak ve Buğdanlılar, Rutenler, Hırvatlar, Karamanlılar, Suriyeliler, Melkitler, Araplar) Rum Patrikhanesine, Monofizitler (Ermeniler, Süryaniler, Kaldeliler, Koptlar, Gürcüler, Habeşler) Ermeni Patrikhanesine bağlılar. (s. 61).

1829 Rus Harbi’nden sonra, Batı’nın müdahalesi ile bir Katolik Ermeni Kilisesi (ve Ermeni milleti) kuruldu (1830). Daha sonra da (1847) bir Protestan Ermeni milleti ortaya çıktı. (s. 70-71) Bunlar Ermeni milletini zayıflattı ise de, Batı ile ilişkilerinde bazı avantajlar sağladı.

1863 Anayasası övülüyor. Hem bir ilerleme ürünü, hem de ilerleme aracı.. (s. 73). Ermeni Patrikhanesi Amira sınıfının etki alanına girdi. Bu sınıfın “sermayesinden başka hiçbir asalet titri bulunmuyordu”. Fakat okullar açarak yararlı oldular. Seçimle gelen laik konseyler kurdular. Bunlardan ilki 1841’de sırf mali yönetim için kuruldu (s. 72). İkinci konsey ise “bir genel idare kurulu” olarak 1847’de kuruldu, 14 Kilise mensubu ve 20 laikten oluşuyordu. 1853’te de bir “kamusal eğitim kurumu” kuruldu ve bu kurul 1860’ta bir Anayasa tasarısı hazırladı. 1863’te çetin müzakerelerden sonra tasarı kabul edildi. (s. 72).