SERTOĞLU, MİDHAT

ANASAYFA

SERTOĞLU, MİDHAT; Muhteva Bakımından Başvekâlet Arşivi; Ankara; Türk Tarih Kurumu, 1955.

Başvekalet arşivinde mevcut arşivlerin içerikleri (ve o tarihe kadar “sistemsiz” bir şekilde yapılmış tasnifler) hakkında değerli ve yöneltici bir eser. Yazar, önsözünde, başvekalet arşivisti olarak “on senelik çetin bir mesai sonunda Başvekalet arşivinin havi bulunduğu bütün malzemeye kemiyet ve keyfiyet bakımından mümkün olabildiği kadar nüfuz ettiğimi zannetmekteyim” diyor. (s. xıv).

Tahrir defterleri ile ilgili bilgilerde toprak tasarruf ve mülkiyet biçimleri hakkında ilginç tahmini veriler var. “Yeni açılan ülkelerde arazinin en mühim kısmı havas-ı hümayın denilen padişah hasları için ayrılırdı” (s. 39). İmparatorluk içindeki arazinin (Hicaz ve Afrika kıtası hariç olmak üzere) % 20-30’u havası hümayun; % 40-45’i has, zeamet, timar; % 30-20’si evkaf; % 10-5’i mülk idi. (s. 40). Bu oranlarda zamanla değişmeler olmuştur.