GORCEİX, SEPTİME

ANASAYFA

GORCEİX, SEPTİME; Bonneval Pacha, Pacha á trois Queues, une Vie d’Aventure au XVIII. Siėcle;

Paris, Plon, 1953.

Yazara göre “Kont de Bonneval’in anıları yeteneksiz bir sahtecinin eseri” idi. (1737’de yayımlananlar) 1740’da Londra’da başka bir sahteci yeni bir anı kitabı (“Nouveaux Mémoires”) yazdı. Humbaracı Paşa bunları okudu ve kardeşine bir “tekzip”yolladı. Yazar Montesquieu ile Venedik’te karşılaşmış. Voltaire de mektuplarında ondan söz ediyor. (s. I-III) 1802’de bu kez Prens de Ligne Diesde’de “Bonneval Hakkında Anılar”ı yazdı. Alim ve kütüphaneci Antoine Barbier 1817’de bundan yeni baskı çıkardı. (s. III)

Bonneval Fransa kralı hizmetinde iken ölüme mahkûm oldu. Sonra Alman İmparatoru onu affetti ve 1716 Aralık ayında Fransa’ya döndü.

Yazar Bonneval’den “Petervaradin kahramanı” diye söz ediyor. (s. 62)  Bu savaşta yaralandı. (s. 55) fakat Prens Eugene komutasında çok başarılı oldu. Savaş Haçlı esprisi ile yapılmıştı. (s. 64) Temmuz 1718’de Pasarofça Anlaşması ile bitmişti. Bonneval savaşta “Exellence Impériale” sıfatı kazandı.

Venedik’te Montesquieu ile görüştü; sonra da yazıştı. Montesquieu’ye büyük saygı duyuyor. (s. 131-133) Venedik’ten Bosna-Hersek’e geçti. Sadrazam’a çok övücü, Fransız elçisine de -bambaşka tonda- yardım vaat eden bir mektup yazdı. (s. 143-147) Fransa’dan elçi Villeneuve’e gönderilen talimatta “onunla görüşmemelisiniz; hatta onunla her türlü temastan kaçının; fakat ona zarar vermekten de kaçının” deniyordu. Villeneuve Kont’u kendi kaderine bıraktı. (s. 153) Bonneval Sarajevo’da 14 ay kaldı. Türkler Avusturyalılarla dost idiler. Kont’u Almanya’ya iade etmek isteyince o da apar topar Müslüman oldu; fakat sünneti sahtekarca atlattı. Voltaire bir mektubunda Müslüman oluşundan alaylı bir şekilde bahsediyor. (s. 156) Sultan pek yüz vermedi; tekrar Saraybosna’ya yolladı. Kont’un şansı 1730 ihtilalinden sonra, Topal Osman Paşa sadrazam olunca açıldı. Topal Osman Paşa’yı bir Fransız esaretten kurtarmıştı; bu yüzden Fransızları çok seviyordu.

Humbaracı İstanbul’daki genç Fransızları, İrlandalı Maccarthy’yi ve İskoç Ramsay’i hizmetine aldı.

I. Mahmud Türkçe öğrenmesini istedi; ama o öğrenemedi. (s. 164) Türk ordusunun yeniden yapılanmasında en önemli rolü oynadı. (s. 168) Aynı zamanda “siyasal danışman” oldu. 1737 savaşında Türklerin Bonneval’in reformundan yararlandıkları anlaşıldı. (s. 181)

Bonneval Fransız Sarayı’ndaki anti-Avusturya parti ile gizli ilişkiler içinde idi. (s. 186) Bonneval’in planına göre İsveç Rusya’ya, Osmanlılar da Avusturya’ya saldıracaktı. (s. 186) Prens Rakokzi ölünce Bonneval tutuklandı ve Kastamonu’ya sürüldü. (s. 189) Belgrad Anlaşması’nda etkili olamadı. (s. 190) Bonneval’e göre Almanlar ve Ruslar Fransız elçisini 3 000 keseye (4 500 000 Fransız gümüş lirası) satın aldılar. (s. 191)

Paşa çok geçmeden affedilip  İstanbul’a döndü. Boğaz’da bir Konak’ta oturuyor. Konağında oryantal ve oksidantal kısımlar var; kendi batılı kısmı tercih ediyor ve Batılı misafirlerini de orada karşılıyor. (s. 197)

Casanova da anılarında (Seingalt Mémoires) Bonneval’den bahsediyor. (s. 197)

Paşa 1747’de öldü. Cizvitlere göre Hıristiyan olarak öldü. Tartışmalı bir konu. Ölmeden önce kaçmak da istemiş. Fransız elçilik sekreteri Charles Peysonnel kişisel dostu idi; ona hiçbir zaman Müslüman olmadığını söylermiş!! (s. 220-223)