ABOU YOUSOUF YAKOUB

ABOU YOUSOUF YAKOUB; Le Livre de L’Impot Foncier (Kitab el Kharadj);

(çeviren E. Fagnan; Paris, 1921.)

Hanefi mezhebinin toprak hukuku konusundaki görüşlerini içeren klasik eser. Abu Yusuf (731-798) Kûfa’da yaşamış. Bu eseri 1094’te Roudou-zi Zade (?) Türkçe’ye çevirmiş.

Kitapta ganimetlerin dağıtımı, timarların dağıtılması, haraç ve cizye vergileri esaslara bağlanıyor.

Timar (fief) dağıtımı Hazreti Ömer’e dayandırılıyor. Kesra’ya (ailesine ya da karşı tarafa) geçenlerin topraklarına el koyup bunları timar haline getirmiş. Bunlardan alınan öşür, zekat kabul ediliyor. (Osmanlılarda da bu esas hâkim). İmamın fethettiği topraklar fetihçiler arasında paylaşılınca öşür, eski halkın tasarrufunda  bırakılırsa haraç toprak oluyor. (s. 96) Multeka’da da aynı esas var.

Boş  toprakları eken o toprağın sahibi oluyorlar. Ebu Hanife, bu ancak İmam’ın izniyle olur demiş. (s. 96) “Bütün Müslümanlar Fırat ve Dicle’nin ve buna benzer nehirlerin ortak mülkiyetine sahipler.” (s.148) İmam’ın izniyle, nehre zarar vermeden kanallar açanlar bu kanalın sahibi oluyorlar.

Vergilerin iltizama verilmeleri. (s.160)

Cizye (Capitation): 1) Erkekler için; 2) zenginler için 48 dirhem; orta halliler için 24 dirhem; 3) yoksullar için 12 dirhem; 3) yıllık toplanıyor; aynî olarak (örneğin çift öküzü) toplanabilir. (s.187)

Ondalık vergiler. “Çeşitli malların değerlerini birbirine ekleyeceksin ve bu yekun için müslümandan % 2,5; zimmi’den % 5; harbî’den % 10 alacaksın ve bu ticarete sevkedilen her mal ondalıkçının önüne gelince ve değeri 200 veya daha fazla dirhem değerinde olunca alınacak. 200 dirhemin altında olan mallardan bir şey alınmayacak.” (s.205)

Cizye ödemeleri mukabilinde Kilise ve Sinagogların çalışmalarına izin verilecek. Yalnız yeni kiliseler açılmayacak. Müslümanlarla zimmiler arasındaki anlaşma, bunların cizye ödemesine bağlı olacak. (s. 213)