KOLB, Georg Friedrich

ANASAYFA

KOLB, Georg Friedrich; The Conditions of Nations, Social and Political with Complete Comparative Tables of Universal Statistics; Londra, 1880.

XIX. yüzyıl ikinci yarısında tüm ulusları (o zaman o kadar çok sayıda değiller!) istatistikî bilgiler. Osmanlı Devleti ile ilgili olarak da bir sürü veri bulunuyor. Karşılaştırmalı araştırmalarda ufuk açıcı bir eser. Almancadan çeviri. Bir referans kitabı olduğu anlaşılıyor.

Osmanlı Avrupası nüfusu (Jakschitsch’e dayanılarak) 8 477 214 (4 792 443 hıristiyan, 3 609 606 Müslüman ve 75 165 Yahudi-‘undoubtedly a low estimation’!) olarak veriliyor. Kutschera ise, 1873-74 için, 8 591 606 rakamını veriyor. 1877-1878 Osmanlı Salnamesi’ne göre de tüm nüfus (Asya – Avrupa) 30 175 533, (s. 751). Sayıların kesinliği (!) çok çarpıcı!..

Asya ve Avrupa’da toprakların yüzölçümleri hakkında da bilgiler var.

Avrupa’da 11 vilâyet, 44 sancak, 276 kaza var. Asya’da da 18 vilayet, 79 sancak ve 72 de kaza bulunuyor. (s.750).

Avrupa’da nüfusun dinler (milletler) arasında dağılımı konusundaki rakamlar çok güvenilir değilmiş. North German Journal’a dayanarak aşağıdaki rakamları veriyor: Makedonya’da 2 022 081 Türk; 1 076 676 Grek; 1 401 042 Bulgar. Trakya’da 1 149 626 Türk; 253 302 Grek; 1 697 793 Bulgar. Epir’de: 415 865 Grek; 318 955 Türk; 2 300 Yahudi. Teselya’da 341 850 Grek; 38 730 Türk; 365 Yahudi (s. 752) Asya istatistikleri daha güvenilir; en yetenekli otoriteler Müslümanların sayısını 12 milyon olarak veriyor. (s.752)

Başlıca şehirlerin nüfusları hakkındaki veriler.

İstanbul: 850 000 (dalgalı nüfus 1 075 000)

Selanik: 60-80 000.

İzmir: 185 000.

Edirne: 50-70 000.

Şam: 120 000.

Halep: 70-80 000.

Gelibolu: 30-40 000.

Beyrut: 60-80 000.

Erzurum: 60 000.

Manisa: 60 000.

Diyarbakır: 40 000.

Kayseri: 40-50 000.

Bağdad: 40-60 000.

Aydın: 35 000.

Trabzon: 40-50 000.

Bütçe ve Maliye

1863’te bir bütçe yapıldı; fakat rakamlar tamamen fiktif. (s.753) Açıklar var.

1854’de ilk kez savaşı finanse etmek için Kaime çıkarıldı. Toplam olarak 12 milyon İngiliz lirası karşılığı olarak emisyon yapıldı. Bunlar sadece İstanbul ve banliyösünde tedavülde olacaklar. Bunlar 1865’te çekildi. 6 Ekim 1875 kararnamesi Osmanlı Devleti’nin iflasını ilan etti. Avrupa pazarları Babıali’ye kapandı… Birkaç hafta sonra Sırp isyanı patladı. (s.754) Bunun üzerine, halkın dini duyguları okşanarak iç istikraz yapıldı; bu yetmeyince ikinci kez kağıt para çıkarıldı. “Toplam, mutlak olarak 2 727 272 sterling karşılığı olacaktı ve halka, ister İstanbul’da ister Taşra’da olsun her türlü verginin kaime ile ödenebileceği duyuruldu.” Fakat yine kağıt para çok fazla basıldı. Yekun 1880’de on milyon sterlinge çıktı. Halen Maliye Nazırı ekmeğe ve una vergiler koyarak bu fazlalığı yok etmeye çalışıyor. Anadolu’nun bir çok şehir ve kasabasında halk harap oldu. Hükümete güvenerek tasarruflarını kaime ile yapmışlardı. Fakat Hükümet vergi alacağının 4/5’ini başka paradan istedi. Halk hapse girmek için tefecinin pençesine düştü. (s.754)

1878 kamı borcu: 245 200 00 Sterling. Yıllık faiz: 12 237 590 Sterling.

Hıristiyanlar 23 Sterling askerlik bedeli ödüyorlar. İstanbul, Girit ve birkaç kasaba, eski imtiyazlara göre, askerlik hizmetinden istisnalar. (s.755)

Ordu ve donanma hakkında ayrıntılı bilgiler veriliyor. Ordu üç kısımdan oluşuyor. Aktif ordu (muvazzaf); ihtiyatlar (redif) ve mustehafız (landsturm) askerler. (s. 755)

“Son savaşta düzenli kuvvetler dikkate değer bir şekilde cesur, tahammüllü, ılımlı ve düzenli hareket ettiler.” Buna karşılık düzensiz birlikler çok kötü bir sınav verdiler. (s. 755) Bu savaşa 752 000 asker katıldı; fakat savaş sonunda çarpışmada ölenler, yaralananlar, salgın hastalıklar ve firarlar yüzünden sayı 120 000’e inmişti. (Düzenli ordu 220 000 aktif ve 80 000 ihtiyattan oluşuyordu.)

Karadenizdeki Türk donanması Ruslarınkinden çok daha önemliydi; fakat bekleneni veremedi. (s. 755-756) Donanma; iç ve dış ticaret ve ulaştırma araçları hakkında bir çok bilgi var.

1877’de Avrupa Türkiyesi’nde 866, Asya Türkiyesi’nde de 245 İngiliz mili demiryolu bulunuyor. Aynı tarihte Fransa’da 14 775; İngiltere’de ise 17 335 İngiliz mili demiryolu var. (s.106)