DENAİS, JOSEPH

ANASAYFA

DENAİS, Joseph; Le Sultan; Paris, 1897. (La Nouvelle Revue, 1 Nisan 1897)

Sultan’ın annesi bir “Ermeni köle” idi; onu doğururken ölmüştü. (s. 2) “Sultan ne zekâdan ne de kavrayıştan yoksundu” (s. 4) “Murat –liberal- gerçekten deli miydi? Bunu kim söyleyebilir? Onu kimse görmüyor.” (s. 5)

26-28 Ekim 1896’da 6000-8000 kadar Gregoryen Ermeni “sopacılar” ve polis tarafından öldürüldü. Hanotaux (İstanbul’da elçilik yapmıştı; sonra Fransa Dışişleri Bakanı oldu) “Sultanın dostları için onu savunmak imkânsız hale geliyor” demişti. (s.8) Said Paşa övgüsü. Bir entrika ile Kamil Paşa (“insignifiant”-anlamsız) Kamil Paşa geldi. Said Paşa –hileyle- Sultanı liberal yola sürüklemek istemişti. (Okullar açılmasında, demiryolu inşasında, Osmanlı içtihadının yeniden yapılanmasında rol oynamıştı.)

“İnsanların güvenliği, mülklerin güvenliğinden daha iyi korunmuyor. Anlaşmaların kaldırdığı işkence İmparatorluk hapishanelerinde her zaman mevcut.” (s.9) Ülkede yiyicilik çok yaygın. Bahriye Nazırı Hasan Paşa’nın rüşvetleri Abdülhamit’le paylaştığı söyleniyormuş. (s.10)

Kırımlardan Abdülhamit baş sorumlu. Nasıl “doğal olarak iyi bir insan olan Sultan bu noktaya geldi?” Hiç zalim hali yok. “Sevimli, basit, dikkatli” (s. 14) Annesi veremliydi; dedesi (II. Mahmut) alkolik’ti, kendisi de “névrose vésanique”den muzdarip. Moral duygu yoksunluğu; göz yaşı krizleri; şiddet patlamaları; “öldürücü öfkeleri” vb. (s.15)