BRAUDE, BENJAMİN

BRAUDE, BENJAMİN; Foundation Myths of Millet Sistem (in Christians and Jews in the Ottoman Empire; Ed. B. Braude ve B. Lewis; Londra, 2 Cilt, 1982.)

Yazar, “Millet sistemi”nin Osmanlıların ilk dönemine tekabül etmediğini, bunun sonradan yaratılmış bir efsane olduğunu söylüyor. Bunu ilk keşfedenler Gibb ve Bowen olmuşlar. Reform döneminden önce kullanılmıyor. XVIII. yüzyıl tarihçisi Raşid’de var. Fakat Avrupalı devletler için kullanılıyor. Tek tük istisnalar var. Örneğin bir Mühimme defterinde, J. Nasi, Abraham Castro dolayısıyla Yahudi milletinden söz eden bir belge var; fakat kural olarak bu terminoloji yerleşmiş değil.

Terim ne zaman yerleşti?

Yazara göre Küçük Kaynarca anlaşmasından sonra, II. Mahmut ve Abdülmecid’in “reformcu kararlarında”, “Avrupalı anlamıyla” ve “açıkça” kullanılmaya başlanıyor. (s.73) Braude, “terimin dış kullanımı bu kararların arkasındaki dış etkileri akla getiriyor” diyor. (Gülhane Hattı ve Islahat Fermanı örnekleri veriliyor. Islahat Fermanı’nda daha çok “cemaat” sözcüğü geçmekle birlikte, “millet” kelimesinin de yer aldığı belirtiliyor.)

Yazar XIX. yüzyıldan önce “millet” diye bir kurumlaşma yoktu; ancak zamana ve zemine göre değişen bir takım düzenlemeler (“a set of arrangements”) söz konusuydu, diyor. XIX. yüzyıldan sonra bu “bir mit yaratma” (“mythmaking”) süreci haline geldi. (s.83) Osmanlılar, sanki gayrimüslimlerin, başlangıçtan itibaren böyle talepleri varmış gibi düşünmeye başladılar. Oysa Osmanlı hükümetinin XV ve XVı. yüzyıllarda gayrimüslimlere karşı tutarlı bir politikaları yoktu.