BONNEVAL, COMTE DE (HUMBARACI AHMET PAŞA)

BONNEVAL, COMTE DE (HUMBARACI AHMET PAŞA); Mémoirs de Comte de Bonneval; Paris, 1806. 2 Cilt.

Eserde adı Osman Paşa olarak geçiyor. Bu anıların sahte olduğu iddia ediliyor.

Bonneval, Limousin’li soylu bir aileden geliyormuş. Fransa’da olaylar çıkarıyor; hırsızlıkla suçlanıp idama mahkum ediliyor. Almanya’ya kaçıp Prens Eugene’in hizmetinde Fransa’ya karşı savaşıyor. Petervaradin savaşında (1714) çok yaralı oluyor ve yaralanıyor. Almanya’da da idama mahkum oluyor; oradan kaçıp Venedik’e sığınıyor. Orada Osmanlılarla temas edip anlaşıyor! (I. s. IV)

Bonneval Müslüman oluşunun samimi olmadığını, “sadece bir şapkayı türbanla değiştirmek olduğunu” ifade ediyor. (I. s.VI)

Devlet adamlarının lüksü Avrupa’da yokmuş! Kendisine “bütün servetlerin Saray’da yapılıp, Saray’da yok olduğu; yükselmek ve ayakta kalmak için Saray’da himayecilere sahip olmak gerektiği” söylenmiş. (II, s. 144)

Savaşta bütün yük 50 000 kadar yeniçeri ile 15-20 bin süvariye kalıyormuş. Eyaletler asker besliyoruz diye merkezden para çekip, savaşlara pek asker yollamıyorlarmış. (II, s. 174-175) Yeniçeriler kötü durumda. Eğitim diye onları yoruyor, aç bırakıyorlarmış; fakat, silahlı eğitim yapılmıyormuş. (II, s. 176)

Bonneval tüm kötülüklerin kaynağı olarak soyluluğun olmamasını görüyor. (II, s. 176)

Bonneval İstanbul’da bir konak alıyor; üç metresini Avrupa’dan getirtiyor. Osmanlılara askeri raporlar hazırlıyor. (Alay, tabur, bölük düzeni temeline dayanan bir anlayış getiriyor.)

Humbaracı Ahmet Paşa’nın mezarı Galata Mevlevihanesinde bulunuyor. Oradaki en bakımlı mezar. Herhalde Fransız elçiliği yaptırmış!

Humbaracı Ahmet Paşa ve anıları için bkz. Prince Charles de Ligne; Mémoire sur le Comte de Bonneval; Paris, 1817.