MOLLAİBRAHİMOĞLU, SÜLEYMAN

ANASAYFA

MOLLAİBRAHİMOĞLU, SÜLEYMAN; Muhteşem Süleymaniye; İstanbul, tarihsiz özel yayın.

Yazar, caminin (doktora yapmış) imam-hatibi. Bu küçük incelemeyi cami vakfiyesine ve Topkapı Sarayı arşivinde bulunan ve bir kısmı Prof. Barkan tarafından yayınlanmış olan muhasebe defterlerine dayanarak yapmış. Vakfiye sureti Kemal Edip Kürkçüoğlu tarafından yayınlanmış bulunuyor.

Eserde, yaklaşık yetmiş dönüm arazi üzerine inşa edilmiş olan caminin nasıl yapıldığına dair (inşaat malzemesi, işçi sayısı, ücretler vb) somut bilgiler var. Caminin “temel atma merasiminin 13 Haziran 1550’de yapıldığı kuvvetle muhtemeldir” (s. 21). Peçevi, Âli ve Aşık Mehmed tarihlerine göre ise inşaat 1557 Ekim ayı sonunda tamamlanıyor. (s. 29).

Cami’nin taş ihtiyacı, civardaki taş ocaklarından temin ediliyor. O tarihlerde Bakırköy, Yeşilköy, Hazinedar köyü ve Kadıköy’de taş ocakları bulunuyor. İhtiyaç duyulan taş Aydıncık, Mihaliç, Kavak İskelesi, Ereğli, İzmit gibi daha uzak yerlerden de geliyor. Yollar bozuk. 15 km uzakta bulunan ocaktan, 1500 kiloluk taşlar  çift öküzlü arabalarla günde ancak bir iki sefer yapılarak taşınıyor. Daha ağır taşlar, üstelik yollar da yokuşlu ise, on hatta yirmi çift öküzlü araba tarafından taşınıyor. (s. 22). Taşlar iskelelere getiriliyor; oradan da gemilerle Eminönü veya Unkapanı iskelelerine taşınıyor ve oradan da yine arabalarla inşaat mahalline naklediliyor. 

Taşları birbirine bağlamak ve pencerelerde kullanılmak için gereken demir o zaman demir sanayi merkezi olan Bulgaristan’dan, kurşun ise Kuzey Sırbistan ve Bosna’dan temin ediliyor. Cami kubbesinde kullanılan tuğlalar ise Gelibolu tuğla ocaklarından, kısmen de Hasköy’den geliyor. (s. 23). İskenderiye’de bulunan tarihi sütunun (uzunluğu 13 metre, çapı 1,5 metre)  getirilmesi için de özel bir gemi yaptırılıyor. (s. 37).

Kapı, pencere ile iskele ve inşaat malzemesi taşıyan özel gemi yapımında kullanılan keresteler Karadeniz bölgesinden, İzmit, Sapanca, Akyazı, Biga ve Göynük’ten temin ediliyor (s. 24). Sütunlar ise renkli mermerleri ile antik eser değerinde. Bunlardan ak ve yeşil mermerler için Mimar Sinan, Tezkiret’ül Bünyan’da “Ak mermerler Marmara adasının madeninden kesilip getirilmiş, yeşil renkli mermerler de Arabistan’dan tedarik edilmiştir” (s. 24).

Cami inşaatında 1810’u Hıristiyan, 1723’ü de Müslüman olmak üzere 3523 usta çalışıyor. Müslümanlar daha çok nakkaşlık, marangozluk, taşçılık, camcılık, kurşunculuk işlerinde, Hıristiyanlar ise inşaat işçiliğinde çalışıyorlar. (s. 25).

Caminin maliyeti: Mimar Sinan’ın verdiği bilgiye göre, Cami, 597 yük ve 60 bin 180 akçe, yani 59 760 180 akçeye mal oluyor. Hammer, 700 bin düka altını masraftan söz ediyor; Peçevi, 537 yük, 82 900 akçe, Âlî ise 53 786 900 akçe rakamını veriyor. Günümüze ulaşan beş yıllık (1553-1559) muhasebe kayıtlarına göre de 18 126 607 akçe ücret, 8 125 332 akçe de malzeme için ödenmiş! (s. 31)