MORAZE, CHARLES

ANASAYFA

MORAZE, CHARLES; Les Bourgeois Conquérants; Paris, Editions Complexes, 1985

(2 cilt, ilk baskı 1957).

Eser Batı’da kapitalizmin gelişimini (1780-1848) anlatıyor; önsözünü Braudel yazmış, eseri övüyor, fakat yazarın “düşünce” ve “espri”yi öne çıkaran “idealizm ve romantizm”ine de işaret ediyor. Morazé’nin genel tablosu içinde Osmanlı Devleti’ne de birkaç sayfa ayrılmış. Kaynak vermeden çizdiği resim, önemli bir batılı tarihçinin Osmanlı tasavvurunu yansıtıyor. Yazara göre “Türk askeri kampı, eski (Bizans) tarım, sanayi ve ticari görkeminin  (splendeur) kalıntıları üzerine kurulmuş bulunuyor” (I, s. 44). Yazar şöyle devam ediyor: “Osmanlı İmparatorluğu, aslında sivil idarenin nüanslarına tabi olmayı istemediği için askeri idare aşamasında kalan bir fetihçinin karar kıldığı süresi belirsiz bir sıkıyönetimdir”. Yazar Yeniçerileri Osmanlıların en önemli kurumu (corps) ve devleti de tüm tüccar ve lonca mensuplarının izlediği “yürüyüş halinde bir ordu” olarak görüyor. (I, s. 44). Ordu ve devleti “II. Frederik ve diğer aydınlanma despotlarının ordu ve devletlerinin antitezi” olarak niteliyor. İngilizlerin eğittiği Ruslar Osmanlı donanmasını Çeşme’de tahrip ediyorlar (s. 45). Tarihçiye göre o tarihlerde İstanbul’da “çoğu Ermeni ve Rum bir milyon kadar insan” yaşıyor. “Geçmişte belki de Londra ve Paris’ten önemli olan İstanbul” halen de “tarihin çürür gibi görünmesine” rağmen ticaretin, halkların, kültürlerin mayalanması ile “bir kutup (pole)” olmaya devam ediyor. (I, s. 48).