GİBB, SİR HAMİLTON

ANASAYFA

GİBB, SİR HAMİLTON ve BOWEN, HAROLD; Islamic Society and the West;

Oxford University Press, 2 cilt, 1957.

Yazar 18. yüzyıl Osmanlı toplumunu her yönüyle inceliyor. Alanında temel eserlerden biri. 

Amaç 19. yüzyılda Batı etkisinin toplumu nasıl değiştirdiğini aydınlatmak. Giriş’te (s. 1-18) “bu iş bize tevdi edildiği zaman ne muazzam bir yük arlında kaldığımızı başta anlamadık” diyorlar. Sadece 1919’a kadar 20 bin civarında kaynak varmış. Bir o kadar da daha sonra yazılmış! Fakat bunları incelemeye başlayınca çoğunun hiçbir anlam taşımadığını fark etmişler!.. Bunun nedenlerini de (ülkenin tarihi ve dili hakkında bilgi yetersizlikleri, söylentilere dayanmak vb) açıklıyorlar.. 

Toplumu, Lybyer’ın izinde iki bölüm halinde inceliyorlar: İdari kurumlar (Ruling Institutions) ve dini kurumlar (Religeous Institutions). Toplumsal araştırmanın ana temalarını da, girişte, 12 madde halinde sıralıyorlar: Aile, köy ve bedeviler, sanayi, ticaret, şehir, ordu, hükümet ve idare, din, eğitim, kölelik ve gayrimüslim azınlıklar.. Yazarlar “köy” hakkında İslam kaynakların olmadığını ve bu konuda  yazdıklarının esas olarak “batılı gözlemcilerin eserlerine dayandığını” not ediyorlar. Bunun dışında belli bir köy tipinin olmadığının, köy yapılarının Mısır, Irak, Filistin, Suriye, Türkiye vb’de farklı nitelikte olduğunun altını çiziyorlar. (s. 5). Şehir konusunda ise, Spengler’in “Doğu’da sehrin ‘ruhu yoktur’; yani orada şehir yaşayan, kompleks bir organizma olmayıp, bir araya gelmiş birimlerdir” düşüncesine gönderme yaptıktan sonra, yine de Osmanlı toplumunda şehirde bölümler, pazarlar, haralar vb olduğunu söylüyorlar. (s. 8). Diğer tüm maddeler için de ileratürdeki –özellikle 18. yüzyıl ile ilgili- boşluklara, eksikliklere dikkat çekiyorlar.. ve bunları doldurmaya çalışıyorlar..