TURNER, BRYAN S.

ANASAYFA

TURNER, BRYAN S.; Marx and the End of Orientalism; Londra-Boston, Allen & Unwin, 1978. (98 s.)

Osmanlı İmparatorluğu konusundaki oryantalist yorumların eleştirisi yapılıyor. “Osmanlı sisteminin emperyal yapısını somut bir analiz için elverişli bir obje olarak ele almak onun içsel çeşitliliğini hesaba katmamak demektir.” (s. 36)

“Azgelişmiş dünyadaki ülkeleri bir çok üretim biçiminin eklemlenmesi (‘overlapping’) olarak görmek adet (‘communplace’) haline geldi.” (Örneğin Poulantzas) (s. 36). Bu durumda “mozayik modeli” (Gibb ve Bowen, 1951) benimsendi. “İslamî toplumsal yapı aşiretler, dinî azınlıklar, sosyal grup ve topluluklar gibi parçalardan oluşan bir mozayik olarak düşünüldü.” Bu teori ise doğulu despotizm teorisinin bir parçası olarak ortaya çıktı. (s.39-40) Oryantalistlere göre çözülmeyi dinî (şer’î, sufî) değerler önlüyor. Mozayik teorisi, bilinçli ya da bilinçsiz, en iyi Weber’e dayandırılabilir. Weber’in “patrimonyalizm”i de “doğulu despotizm”e benziyor. (s. 45)

“Oryantalizmin ilk hedeflerinden biri Avrupa kültürü ve tarihinin özü ile İslamî Ortadoğu’nun arasında net bir ayrım yapmak olmuştur.” (s. 53) (Böyle bir ayrım marksist yönteme tamamen aykırı).

Marx ve Engels milliyetçiliği teorik bir analize tabi tutmadılar. “Üçüncü dünya milliyetçiliğinin negatif eleştirisinin çıkış noktası olarak Elie Kedourie’nin ‘Actonian’  yayınları gösterilebilir.” (s. 54) Kedourie Cemaleddin Afganî’nin de eleştirisini yapıyor. Afgani, Fransa’da, Müslüman ülkelerde  “akıl”ın dinin yerini alacağını söylerken kendi ülkesinde “dinî sofuluğu” savunuyor. (Bkz. E. Kedourie; Further Lights on Afghanî; Middle Eastern Studies, 1965, No. 1. s. 187-202) Kedourie’ye göre Ortadoğu’ya milliyetçiliği sömürgeciler soktular.