BEŞİRLİ, MEHMET

BEŞİRLİ, MEHMET; Zile Ayanı İlbaşoğlu Küçük Ahmed Ağa; Tokat, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Yayınları, 2004.

Kanuni zamanında bölgede çıkan karışıklıklar yüzünden Sivas eyaletine bağlanmış bir sancak. 1659 yılında ise “voyvodalık” statüsüne getirilmiş. Eskiden “has arazi”leri yönetenlere verilen unvan iken, “voyvoda”, timar sisteminin bozulmasından sonra başlayan mali sıkıntı üzerine doğrudan Hazine’ye bağlanan birimleri yönetenlere verilen unvan haline geldi (s. 14). Beşirli, Tokat voyvodalığı mukataasının 1809’da (Mart başı) nasıl iltizama verildiğini anlatan bir belge sunuyor. İltizam, Mehmed Behlül Bey’e “…mâl ve kalemiye ve harc-ı aklâm ve kabz bedeli” olarak 59 283 kuruşa gerçekleşiyor. Behlül Bey, bütün resmi vergileri de iltizam bedeli ile birlikte ödemeyi taahhüt eden sarraf kefaletli bir borç senetini (deyni temessüğü) Darbhane-i Amire’ye sunuyor (s. 15). Voyvoda şartnamesinde “serbestiyet üzre malikane” şeklinde yönetileceği belirtilmiş; buna rağmen Sivas valisinin müdahalelerine ve halktan ikramiye, devriye gibi adlar altında para istendiği anlaşılıyor (s. 17). O sırada Tokat’ın en büyük kazası Zile, üç bin hane (15 bin kadar nüfus) var. 1881’de o bölgede bulunan Vital Cuinet 600 köy ve 20 000 kadar nüfustan söz ediyor. (s. 17). Voyvodalar yolsuzluk yaptıkları gibi, bölge ileri gelenleri de baskıda bulunup yolsuzluklar yapabiliyor.

Ahmet İlbaşoğlu, 19. yüzyıl başlarında Tokat ve Zile voyvodalıkları yapmış bir ayan. Resmi belgelerde adı “voyvoda” olarak geçtiği gibi “şekavet pişe” ve “mütegallibe” gibi de geçiyor (s. 21).